Prozdrowotne działanie kurkuminy

Kurkumina to roślinny związek pozyskiwany z kłączy ostryżu długiego (Curcuma longa L.) zwanego popularnie kurkumą lub szafranem indyjskim. Do substancji najbardziej aktywnych tej rośliny należą związki polifenolowe określane jako kurkuminoidy, stanowiące od 3 do 5% wszystkich zawartych w niej substancji [2]. Co ciekawe, z historią tego związku nieodzownie związani są polscy badacze, bowiem w 1910 r. to właśnie polscy chemicy ustalili jego strukturę przestrzenną. Ciekawostką może być fakt, że kurkumina jest także powszechnie stosowanym i co ważne – bezpiecznym dla zdrowia barwnikiem kryjącym się pod skrótem E100. To właśnie ona nadaje kolor wielu popularnie stosowanym produktom spożywczym, m.in. musztardzie, makaronom, margarynie czy niektórym piwom.

Historia prozdrowotnego wykorzystania kurkuminy jest naprawdę imponująca. W medycynie naturalnej ceniona jest już od wieków, a spektrum jej zastosowań jest niezwykle szerokie. Stanowiła remedium na nadmierny apetyt, żółtaczkę i inne schorzenia wątroby oraz układu trawiennego. Stosowano ją także na bóle zębów i bóle menstruacyjne, w leczeniu kolki, jako środek usprawniający gojenie się ran i zmniejszanie przebarwień skórnych. Związana jest z głównie z Ajurwedą, oznaczającą naukę długiego życia, a dzisiaj zaliczaną do tak zwanej Complementary and Alternative Medicine (CAM).

Kurkumina coraz częściej kojarzona jest nie tylko z alternatywnymi metodami terapeutycznymi. Przyciąga uwagę naukowców i klinicystów jako tak zwany nutraceutyk oraz związek, który sam w sobie lub w postaci pochodnych może znaleźć zastosowanie w klinice – jako lek.

Kurkumina określana jest jako nutraceutyk. Wspomniane pojęcie może kojarzyć się z lekiem i pożywieniem jednoczesnie. I tak jest w istocie. To nic innego jak substancja, która stanowi pokarm lub składnik pokarmu i co ważne – zapewnia udokumentowane korzyści zdrowotne. Może zarówno zapobiegać chorobie jak i stanowić istotny element jej leczenia. Do nutraceutyków zalicza się wiele polifenoli (wśród których znajduje sie również kurkumina), które jak wiadomo wykazują niezwykle korzystny wpływ na organizm. Kurkumina jednak istotnie się tutaj wyróżnia. Dlaczego? Ponieważ jest jednym z niewielu naturalnych składników diety, który ma tak długą i bogatą tradycję w medycynie naturalnej oraz tak bogatą współczesną literaturę naukową.Przykład chociażby ostatnich kilku lat wskazuje jak wiele badan naukowych podejmowanych jest w kontekście zrozumienia molekularnych mechanizmów jej działania i wpływu na ludzki organizm.

Prozdrowotne działanie kurkuminy

To, co obecnie już wiemy daje bardzo mocne podstawy, aby sądzić, że związek ten może być stosowany jako środek nie tylko zapobiegający, ale także leczniczy w przypadku wielu chorób cywilizacyjnych takich jak: choroby układu krążenia, cukrzyca, choroby neurodegeneracyjne (w tym choroba Alzheimera i Parkinsona), nowotwory, przewlekłe zapalenie jelit, choroby infekcyjne płuc, astma, alergia, choroby autoimmunologiczne (m.in. reumatoidalne zapalenie stawów), łuszczyca, AIDS, a obserwując ogromną ilość nowoopublikowanych badań – prawdopodobnie wiele innych.

Na poziomie komórkowym udokumentowano jej działanie:

  1. Antyoksydacyjne – działa jak „zmiatacz“ wolnych rodników

Reaktywne formy tlenu (RFT) oraz reaktywne formy azotu (RFA), to produkty naturalnego, fizjologicznie prawidłowego metabolizmu komórki. Jednak jak to w biologii bywa, to dawka czyni truciznę i mogą być one zarówno pożyteczne jak i szkodliwe. W niskich stężeniach pełnią bardzo ważną rolę sygnalizacyjną w komórce, oraz biorą udział w ochronie przed szkodliwymi czynnikami, np.patogenami. Tak działa chociażby nadtlenek wodoru (woda utleniona). Szkodliwe działanie RFT/RFA objawia się stresem komórkowym (lub inaczej oksydacyjnym), który jest wynikiem znacznego podwyższenia ich poziomu lub niewystarczającej enzymatycznej lub/i nieenzymatycznej obrony antyoksydacyjnej. Zbyt duża ilość wolnych rodników uszkadza lipidy (prowadząc do ich utleniania – peroksydacji), cukry, białka (tworząc ich grupy karbonylowe) i DNA (prowadząc do powstawania m.in. mutacji i uszkodzeń podwójnej helisy). Aby utrzymać prawidłowe funkcjonowanie i homeostazę organizmu niezbędne jest utrzymanie balansu pomiędzy szybkością wytwarzania reaktywnych form tlenu, a zdolnością mechanizmów antyoksydacyjnych do ich usuwania.

Jak działa tutaj kurkumina?

  • istotnie zmniejsza poziom reaktywnych form tlenu w komórce i zapobiega powstawaniu stresu oksydacyjego
  • powoduje wzrost poziomu wewnątrzkomórkowego glutationu, związku o silnych właściwościach przeciwutleniających
  • chroni lipidy przed utlenianiem oraz przeciwdziała spadkowi zawartości wielonienasyconych kwasów tłuszczowych w utlenionych LDL
  • wykazuje silne działanie przeciwutleniające porównywalne z witaminą C i E

2. Przeciwzapalne

Stan zapalny, w szczególności ten utrzymujący się długotrwale stanowi czynnik ryzyka większości występujących dzisiaj chorób. Mowa tu zarówno o chorobach autoimmunologicznych, neurodegeneracyjnych jak i otyłości, która to zyskała miano ogólnego stanu zapalnego organizmu. Jednym z kluczowych elementów odpowiadających za powstanie reakcji zapalnej jest aktywność jądrowego czynnika transkrypcyjnego – NF-kB.

Przeciwzapalne działanie kurkuminy polega na:

  • hamowaniu aktywacji czynnika transkrypcyjnego NF-κB a co za tym idzie zmniejszeniu działania cyklooksygneazy (COX-2) , która aktywowana jest pod wpływem czynników zapalnych. Dlaczego ma to takie znaczenie? Ponieważ enzym ten katalizuje reakcję syntezy prostanoidów (prostaglandyn, prostacyklin i tromboksanów) z kwasu arachidonowego. Ponieważ prostanoidy są istotnymi czynnikami zaangażowanymi w przebieg procesu zapalnego (wpływają m.in. na powstawanie obrzęku, gorączki, bólu), w lecznictwie wykorzystuje się związki mające zdolność hamowania aktywności cyklooksygenzy, są to niesteroidowe leki przeciwzapalne. W badaniach kurkumina wykazuje silniejsze działanie przeciwzapalne niż aspiryna i ibuprofen.
  • zwiększaniu stężenia kwasu dokozaheksanowego (DHA), który należy do wielonienasyconych kwasów tłuszczowych z grupy omega-3. Kwasy omega-3 wykazują silne działanie przeciwzapalne. Kurkumina zwiększa syntezę DHA i podnosi poziom enzymów zaangażowanych w syntezę DHA zarówno w wątrobie, jak i mózgu.

3. Regeneracyjne

Pomimo tego, że kurkumina wspiera śmierć komórek nowotworowych, to jednak, jako składnik diety, jest czynnikiem zwiększającym witalność organizmu, promującym „dobrostan” komórek. Działa kardio-, nefro- i hepatoprotekcyjnie. Może również stanowić ochronę przeciw uszkodzeniom innych narządów, w tym płuc, jąder i wspierać regenerację i gojenie się skóry. Jak to się dzieje?

  • redukując stres oksydacyjny zmniejsza odpowiedź zapalną organizmu
  • indukuje przemieszczanie się komórek i przyspieszanie ich prawidłowego namnażania
  • zwiększa syntezę kolagenu

4. Wspierające pracę układu krwionośnego

Ochrona układu sercowo-naczyniowego przez kurkuminę manifestuje się na wielu płaszczyznach. Przede wszystkim:

  • jej antyoksydacyjne i przeciwzapalne działanie zapobiega miażdżycy
  • wpływa na poziom cholesterolu i szkodliwe utlenianie lipidów- obniża poziom „złego” (LDL), podwyższa poziom „dobrego” cholesterolu (HDL) oraz obniża poziom trójglicerydów
  • zapobiega szkodliwym skutkom niedotlenienia — reperfuzji, co może mieć znaczenie w przypadku wylewów krwi
  • ponadto zapobiega agregacji płytek krwi i obniża poziom fibrynogenu

5. Wspierające pracę układu pokarmowego

  • wykazano, że kurkumina zapobiega zaburzeniom trawienia związanym z wymiotami, wzdęciami i odbijaniem
  • może wykazywać działanie przeciwwrzodowe
  • pobudza wydzielanie mucyny, która powleka ściany żołądka warstwą ochronną
  • korzystnie wpływa na pracę wątroby, działając żółciopędnie i żółciotwórczo. Chroni komórki wątroby w sytuacjach jej uszkodzenia, spowodowanych działaniem różnych czynników hepatotoksycznych, np. alkoholu, paracetamolu i alfatoksyn

Bibliografia:

  1. Hewlings SJ, Kalman DS. Curcumin: A Review of Its’ Effects on Human Health. Foods. 2017;6(10):92. Published 2017 Oct 22.
  2. Ravindran PN. Turmeric – The Golden Spice of Life. [in:] Turmeric: The genus Curcuma. Ravindran PN, Nirmal Babu K, Kandaswamy S (eds). CRC PRESS, London 2007: 1-14.
  3. Pizzino G, Irrera N, Cucinotta M, et al. Oxidative Stress: Harms and Benefits for Human Health. Oxid Med Cell Longev. 2017;2017:8416763.
  4. Karunagaran D, Rashmi R, Kumar TR. Induction of apoptosis by curcumin and its implications for cancer therapy. Curr Cancer Drug Targets 2005, 5: 117-129; 
  5. Biswas SK, McClure D, Jimenez LA, Megson IL, Rahman I. Curcumin induces glutathione biosynthesis and inhibits NF-kappaB activation and interleukin-8 release in alveolar epithelial cells: mechanism of free radical scavenging activity. Antioxid Redox Signal. 2005 Jan-Feb;7(1-2):32-4.
  6. Kołodziejczyk J, Wachowicz B. Kurkumina jako naturalny antyoksydant chroniący układ krążenia. Post Fitoter 2009, 4: 239-244.
  7. Toda S, Miyase T, Arichi H, et al. Natural antioxidants. III. Antioxidative components isolated from rhizome of Curcuma longa L. Chem Pharma Bull 1985, 33(4): 1725-1728.
  8. Pahl HL. Activators and target genes of Rel/NF-kappaB transcription factors. Oncogene 1999, 18: 6853-6866.
  9. Takada Y, Bhardwaj A, Potdar P, Aggarwal BB. Nonsteroidal anti-inflammatory agents differ in their ability to suppress NF-kappaB activation, inhibition of expression of cyclooxygenase-2 and cyclin D1, and abrogation of tumor cell proliferation. Oncogene. 2004 Dec 9;23(57):9247-58.
  10. Wu A, Noble EE, Tyagi E, Ying Z, Zhuang Y, Gomez-Pinilla F. Curcumin boosts DHA in the brain: Implications for the prevention of anxiety disorders. Biochim Biophys Acta. 2015 May;1852(5):951-61. doi: 10.1016/j.bbadis.2014.12.005. Epub 2014 Dec 27.
  11. Thangapazham RL, Sharma A, Maheshwari RK (2007) Beneficial role of curcumin in skin diseases. Adv Exp Med Biol 595: 343-357.
  12. Strimpakos AS, Sharma RA (2008) Curcumin: preventive and thera- peutic properties in laboratory studies and clinical trials. Antioxid Re- dox Signal 10: 511-545.
  13. Miriyala S, Panchatcharam M, Rengarajulu P (2007) Cardioprotective effects of curcumin. Adv Exp Med Biol 595: 359-377.
  14. Rafatullah S, Tariq M, Al-Yahya MA, et al. Evaluation of turmeric (Curcuma longa L.) for gastric and duodenal activity in rats. J Ethnopharmacol 1990, 29: 25-34.
  15. Kim DC, Kim SH, Choi BH, et al. Curcuma longa extract protect against gastrin ulcers by blocking H2 histamine receptors. Biol Pharm Bull 2005, 28(2): 2220-2224.
  16. Park EJ, Jeon CH, Ko G, et al. Protective effect of curcumin in a rat liver injury induced by carbon tetrachloride. J Pharm Pharmacol 2000, 52: 437-440.
  17. Su LQ, Wang YD, Chi HY. Effect of curcumin on glucose and lipid metabolism, FFAs and TNF-α in serum of type 2 diabetes mellitus rat models. Saudi J Biol Sci. 2017;24(8):1776–1780.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *